Së pari, ju falënderoj shumë për ftesën dhe falënderoj të gjithë ata që janë këtu. Ndihem vërtet i nderuar nga prania juaj. Nuk është gjithmonë e lehtë të marrësh pjesë në një konferencë pasdite. Ndoshta në mëngjes është pak më e lehtë, por sinqerisht, ju jam shumë mirënjohës për praninë tuaj.

Ne nuk do të humbasim kurrë një rast për të ndarë mendimet tona me ata që janë të interesuar të dinë se çfarë po bëjmë, ku po shkojmë, si i shohim gjërat, si i shohim zhvillimet për rajonin, për kontekstin më të gjerë evropian dhe, sigurisht, edhe më gjerë, nga perspektiva e një vendi shumë të vogël në kontekstin global dhe, natyrisht, atë gjeopolitik, i cili, jam dakord, është shumë i ndërlikuar.

Vetëm një vërejtje hyrëse për marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Bullgarisë. Kam zhvilluar disa takime këtu. Kjo është vizita ime e parë në këtë cilësi në këtë vend, por kam bashkëpunuar me disa prej kolegëve tuaj, sigurisht në Tiranë dhe gjetkë, kudo që kam shërbyer.

Dhe, sigurisht, ne gëzojmë marrëdhënie të shkëlqyera mes vendeve tona. Ne jemi miq. Jemi partnerë dhe aleatë në NATO. Prandaj, në pothuajse çdo aspekt kemi të njëjtin mendim për sa i përket vlerave që mbështesim, asaj që duam të shohim për veten tonë,y për vendet tona brenda Bashkimit Evropian dhe për Shqipërinë.

Do të vij te kjo çështje pak më vonë. Dhe sigurisht, edhe te mënyra se si e shohim kontekstin gjeopolitik, kërcënimet ndaj sigurisë për Bashkimin Evropian, për Evropën, për kontinentin dhe, natyrisht, edhe për rajonin tonë.

Isha shumë i kënaqur që zhvillova një takim përmbajtësor me homologun tim, ministrin e ri të Jashtëm të Bullgarisë, si edhe me kryetarin e parlamentit. Gjithashtu, këtë mëngjes morëm pjesë në sesionin e Procesit të Bashkëpunimit të Evropës Juglindore, i cili përkon me 30-vjetorin e këtij procesi.

Tani, ku e shohim veten pas dy vitesh? Sinqerisht, nuk e di, dhe nuk besoj se e di askush. Kjo është një nga gjërat më të vështira për të gjithë ne në këtë profesion, sepse kemi nevojë për qartësi dhe parashikueshmëri. Është shumë e vështirë të ecësh

Dhe sigurisht, e gjithë kjo është ndërtuar me shumë mund, hap pas hapi, gjatë dekadave. Papritur, ne gjendemi në një kontekst që nuk e kemi zgjedhur vetë, por që na është imponuar nga zhvillimet dhe ngjarjet që kanë ndodhur. Për këtë arsye, duhet të mendojmë ndryshe.

Duhet të gjejmë mënyra për të ecur përpara me më pak qartësi dhe me shumë mjegull përpara nesh, por pa humbur ritmin. Ky është sfida e madhe, sepse nuk mund të ngadalësojmë hapin, por nga ana tjetër nuk mund të vazhdojmë me të njëjtën shpejtësi si më parë, sepse nuk e njohim mirë rrugën dhe përpara ka mjegull.

Prandaj është shumë e vështirë të thuhet se ku do të jemi pas dy vitesh, ku do të jetë bota, rajoni apo Evropa.

Megjithatë, ka një gjë mbi të cilën mbështesim parashikimet tona. Janë tre elemente të rëndësishme për ne, të cilat na japin njëfarë qartësie në këtë klimë pasigurie.

Së pari, unë e di se ku do të jetë vendi im, sepse e di se çfarë po bëjmë. E di se çfarë duam. E di se çfarë synojmë të arrijmë. E di cili është ambicia jonë, cili është plani ynë dhe çfarë duhet të bëjmë këtë vit dhe vitin e ardhshëm.

….

Kjo është pjesa më e lehtë. Natyrisht, duhet ta harmonizojmë këtë me partnerët tanë. Duhet ta koordinojmë me Komisionin Evropian, me të cilin punojmë çdo ditë. Dhe sigurisht duhet ta harmonizojmë edhe me ata që marrin vendimet përfundimtare, që janë shtetet anëtare.

Megjithatë, kjo është pjesa më e dukshme e procesit. Nisur nga kjo, shpresoj që Bashkimi Evropian, brenda dy viteve të ardhshme, të jetë në gjendje të thotë se Shqipëria e ka përmbushur procesin e negociatave për anëtarësim mbi bazën e meritës.

Do të ndalem pak më vonë te disa detaje, sepse ato janë të rëndësishme. Por procesi është i bazuar në meritë, sepse kështu Bashkimi Evropian ka vendosur të funksionojë. Kjo do të thotë se gjithçka mbështetet te reformat, te rezultatet konkrete, te verifikimi, te vlerësimi dhe mbi të gjitha te besimi.

Kjo është çështja më themelore, sepse Evropa ka ndryshuar. Nuk kanë ndryshuar strukturat apo mekanizmat e vendimmarrjes së Bashkimit Evropian, por kanë ndryshuar shoqëritë evropiane.

Për këtë arsye zgjerimi është sot më i vështirë sesa ishte kur u anëtarësuan Rumania dhe Bullgaria, kur u anëtarësua Kroacia, apo edhe më herët vende të tjera si Greqia dhe Irlanda.

Megjithatë, ka një element që ka qenë gjithmonë i pranishëm: në secilin prej shtatë zgjerimeve të mëparshme ka pasur frikë nga ata që tashmë ishin pjesë e Bashkimit Evropian.

Çdo herë ka pasur skepticizëm. Çdo herë janë ngritur pyetje si:

“A do të mbetet Bashkimi i njëjtë? A do të na marrin vendet e punës? A do të ndikojnë në tregti dhe bujqësi?”  Kështu që kjo situatë nuk është diçka e re. Nuk po them se e marrim lehtë. Përkundrazi, e marrim shumë seriozisht dhe punojmë çdo ditë për ta adresuar.   Por frika nga ndryshimi ka qenë gjithmonë aty.

Ajo që përpiqemi të komunikojmë është se, sa herë që Bashkimi Evropian është zgjeruar, fillimisht ka pasur frikë, më pas ka ardhur gëzimi dhe në fund janë shfaqur përfitimet.

Dhe për çdo vend që është anëtarësuar në Bashkimin Evropian, historia ka qenë pothuajse e njëjtë.

Jeta e tyre ndryshoi. Shoqëritë e tyre ndryshuan. Mirëqenia e tyre u rrit. Zhvillimi ekonomik u përmirësua.

Nuk ekziston asnjë rast në historinë e Bashkimit Evropian dhe të zgjerimeve të tij ku vendet, shoqëritë, qytetarët, familjet dhe individët të mos kenë përfituar. Nuk ka asnjë rast të tillë.

Dhe nuk ka asnjë arsye që kjo të jetë ndryshe për Ballkanin Perëndimor.

Prandaj, shpresoj që brenda dy viteve Shqipëria të ketë përfunduar pjesën teknike të negociatave. Ky është angazhimi ynë. Ky është plani ynë.

Ne tashmë jemi në gjysmën e rrugës. Kemi hapur të gjitha grup-kapitujt (clusters) dhe kemi përmbushur standardet e kërkuara.

Dua të jap një shpjegim të shkurtër se çfarë do të thotë kjo, sepse është një proces shumë teknik. Vetë fakti që kemi përmbushur standardet nuk i tregon shumë publikut.

Këto standarde ndërmjetëse (benchmarks) u vendosën në vitin 2000, kur metodologjia e negociatave u ndryshua.

Sipas kësaj metodologjie, një vend kandidat duhet të hapë të gjithë kapitujt dhe grup-kapitujt e negociatave. Janë gjashtë grup-kapituj që përfshijnë 33 kapituj dhe mbulojnë praktikisht çdo aspekt të jetës dhe funksionimit të një shteti.

Nuk ka asgjë që ndodh në një vend dhe që të mos përfshihet në njërin prej këtyre kapitujve. Gjithçka, nga A deri te Z-ja, është pjesë e tyre.

Kur një vend kandidat hap të gjithë këta kapituj, ai duhet të përmbushë një kërkesë themelore, e cila përbën provimin më të madh dhe më të rëndësishëm në mes të procesit të negociatave

Ky vlerësim është si provimi i maturës. Nëse nuk e kalon, nuk mund të vazhdosh në universitet. Kështu e përcakton metodologjia.

Një vend duhet të përmbushë këto standarde të brendshme (internal benchmarks). Këto janë kërkesa konkrete të shkruara në dokumente zyrtare, kushte që vendi duhet t’i plotësojë. Ato tregojnë diferencën midis vendit ku ndodhemi aktualisht dhe nivelit ku Bashkimi Evropian vlerëson se duhet të arrijmë për të vazhduar më tej në procesin e anëtarësimit.

Për Shqipërinë, kjo u aplikua për herë të parë me metodologjinë e re. Një sistem i ngjashëm ka ekzistuar më parë për Malin e Zi dhe Serbinë, por jo me këtë nivel kërkesash.

Arsyeja është se ne nuk mund të mbyllnim asnjë kapitull negociues pa përmbushur më parë këto standarde.

Dhe, më besoni, këto standarde nuk janë aspak të lehta. Nuk është një provim i thjeshtë.

Kishim 92 mangësi dhe boshllëqe që duhej të plotësoheshin në periudhën nga prilli 2025 deri në shkurt 2026.

Kemi punuar pa ndërprerje, ditë e natë, për të përmirësuar legjislacionin, praktikat administrative dhe institucionet tona. Kemi përcaktuar dhe korrigjuar mënyrën se si disa institucione duhet të funksionojnë, në përputhje me kërkesat e Bashkimit Evropian dhe me pozicionin e përbashkët të tij.

Kjo është ajo që kemi bërë në këtë periudhë, duke shfrytëzuar çdo moment dhe duke punuar me ritëm të lartë për të avancuar procesin e integrimit evropian.

Më pas erdhi momenti i provimit. Javën e kaluar, pas rreth dy muajsh e gjysmë shqyrtimi të raportit që Komisioni Evropian i paraqiti Këshillit, Këshilli arriti në përfundimin se Shqipëria i ka përmbushur këto standarde të ndërmjetme (interim benchmarks).

Kjo do të thotë, me pak fjalë, se Shqipëria ka dhënë garanci të mjaftueshme se, në fushën e shtetit të së drejtës dhe në çështjet që lidhen me sigurinë – si lufta kundër korrupsionit, lufta kundër krimit të organizuar, menaxhimi i migracionit, politikat e vizave dhe të tjera – ka bërë përparim të mjaftueshëm për t’u konsideruar një partner i besueshëm për të vazhduar fazat e mëtejshme të procesit.

Tani, pasi e kemi kaluar këtë provim, kemi hyrë në fazën e mbylljes së kapitujve të negociatave.

Kjo është arsyeja pse unë kam një ide të qartë se ku mund të jemi në të ardhmen, nëse gjërat vazhdojnë sipas planit.

Duke filluar nga ky muaj dhe gjatë gjysmës së dytë të këtij viti, nën presidencën irlandeze, do të fillojmë procesin e mbylljes së kapitujve.

Në fakt, dje isha në Irlandë dhe zhvillova takime me zyrtarë e përfaqësues të autoriteteve atje, për t’u siguruar që kemi një plan të përbashkët edhe me ta.

Synimi ynë është që gjatë këtij viti të mbyllim sa më shumë kapituj të jetë e mundur, në mënyrë që gjatë vitit të ardhshëm të mbyllim pjesën e mbetur.

Nëse gjithçka ecën sipas planit, sipas bashkëpunimit me Komisionin Evropian dhe shtetet anëtare, atëherë deri në dhjetor të vitit 2027 Shqipëria do të ketë përfunduar pjesën teknike të negociatave.

Kjo do të thotë se vendi do të jetë gati për nënshkrimin e Traktatit të Anëtarësimit në Bashkimin Evropian.

Pasi të kemi Traktatin e Anëtarësimit, ai do të duhet të ratifikohet. Do të kthehem më vonë te çështja e sondazhit që përmendët dhe te qëndrimet apo ndjenjat që ekzistojnë në disa vende lidhur me këtë proces.

Por ky është plani ynë.

Sigurisht, ky proces është si një “tango për tre”. Në të marrin pjesë tre aktorë kryesorë:

vendi kandidat, Shqipëria;

Komisioni Evropian, i cili negocion në emër të Bashkimit Evropian dhe kryen punën e përditshme; dhe shtetet anëtare, të cilat në fund marrin vendimin.

Çdo ditë zhvillohen një numër i madh shkëmbimesh dokumentesh, komentesh dhe konsultimesh. Çdo gjë që ne përgatisim dhe paraqesim kalon fillimisht në shqyrtimin e Komisionit Evropian.

Vetëm pasi Komisioni e vlerëson, materiali u dërgohet shteteve anëtare, të cilat vendosin nëse përparimi është i mjaftueshëm apo jo.

Deri tani, vlerësimet kanë qenë pozitive. Përparimi i Shqipërisë është konsideruar i mirë dhe nuk ka asnjë arsye që kjo të mos vazhdojë edhe në të ardhmen.

Ne do ta kemi Traktatin e Anëtarësimit, por më pas ai duhet të ratifikohet. Do të kthehem pak më vonë te sondazhi që përmendët dhe te perceptimet që ekzistojnë në disa vende lidhur me zgjerimin.

Ky është plani ynë.

Sigurisht, ky është një proces ku marrin pjesë tre palë. Është si një “tango me tre”: vendi kandidat, Shqipëria; Komisioni Evropian, që negocion në emër të Bashkimit Evropian dhe kryen punën e përditshme; dhe shtetet anëtare, të cilat në fund vendosin.

Çdo ditë zhvillohen shkëmbime të panumërta dokumentesh, komentesh dhe konsultimesh. Çdo material që ne përgatisim kalon fillimisht në filtrin dhe kontrollin e Komisionit Evropian.

Vetëm pasi Komisioni e shqyrton dhe e vlerëson, ai u paraqitet shteteve anëtare, të cilat vendosin nëse rezultatet janë të kënaqshme apo jo.

Deri tani, vlerësimet kanë qenë vazhdimisht pozitive. Prandaj nuk ka arsye që ky proces të mos vazhdojë me të njëjtin sukses edhe në të ardhmen.